Adenowirusy – mniej znana, ale częsta przyczyna infekcji

---

Katar, ból gardła i kaszel najczęściej kojarzony jest z infekcją wywoływaną przez rinowirusy. Podobne dolegliwości mogą jednak wywoływać również infekcje, których przyczyną są adenowirusy – patogeny rozpowszechnione na całym świecie i szczególnie często zakażające dzieci. Infekcje adenowirusowe występują przez cały rok. Zwykle mają łagodny przebieg, ale niekiedy powodują wysoką gorączkę, zapalenie spojówek lub objawy ze strony przewodu pokarmowego. Na podstawie samych objawów trudno jednoznacznie ustalić, który wirus odpowiada za infekcję.

Wyjaśniamy, czym są adenowirusy, w jaki sposób wywołują objawy przeziębienia i czym różnią się od rinowirusów. Podpowiadamy również, jak postępować podczas zakażenia i w jakich sytuacjach warto skonsultować się z lekarzem.

Czym są adenowirusy?

Adenowirusy to duża grupa wirusów zawierających materiał genetyczny w postaci dwuniciowego DNA. Nie mają osłonki lipidowej, dzięki czemu są stosunkowo odporne na wysychanie i mogą przez pewien czas zachowywać zdolność zakażania poza organizmem człowieka. Poszczególne typy adenowirusów różnią się właściwościami oraz miejscem, w którym najczęściej wywołują infekcję [1].

Wirusy te mogą zakażać osoby w każdym wieku i przez cały rok, ale szczególnie podatne na nie są dzieci. Adenowirusy mogą zakażać nie tylko drogi oddechowe. W zależności od typu wirusa mogą powodować również zapalenie spojówek, zakażenia układu pokarmowego, a znacznie rzadziej – zapalenie pęcherza moczowego lub objawy neurologiczne. Większość infekcji ma jednak łagodny, samoograniczający się przebieg [1,2].

Do zakażenia adenowirusami dochodzi przede wszystkim podczas bliskiego kontaktu z chorą osobą, przez cząstki uwalniane podczas kaszlu i kichania oraz za pośrednictwem zanieczyszczonych rąk i przedmiotów. Niektóre adenowirusy mogą rozprzestrzeniać się również drogą fekalno-oralną, na przykład podczas zmiany pieluszki, a sporadycznie także przez niewłaściwie dezynfekowaną wodę w basenie [2].

Jak adenowirusy wywołują objawy przeziębienia?

Po dostaniu się do organizmu adenowirusy zakażają przede wszystkim komórki nabłonka, który wyścieła nos, gardło i pozostałe odcinki układu oddechowego. Objawy są wynikiem zarówno namnażania się wirusa i uszkodzenia zakażonych komórek, jak i reakcji obronnej organizmu [1,3].

• Wniknięcie do komórek nabłonka. Białka znajdujące się na powierzchni adenowirusa łączą się z odpowiednimi receptorami komórki. Dzięki temu wirus może dostać się do jej wnętrza i wprowadzić swój materiał genetyczny do jądra komórkowego.

• Namnażanie się wirusa. W zakażonej komórce dochodzi do powstawania kolejnych wirusów. Pod koniec tego procesu może zostać uszkodzona lub zniszczona, a uwolnione adenowirusy zakażają sąsiednie komórki. Prowadzi to do naruszenia ciągłości nabłonka i nasilenia miejscowego stanu zapalnego [3].

• Uruchomienie odpowiedzi odpornościowej. Komórki nabłonka i komórki układu odpornościowego rozpoznają zakażenie oraz uwalniają interferony, cytokiny i inne substancje uczestniczące w zwalczaniu wirusa. Powodują one rozszerzenie naczyń, obrzęk błony śluzowej i napływ kolejnych komórek odpornościowych do miejsca infekcji [3].

• Powstanie objawów ze strony dróg oddechowych. Obrzęk błony śluzowej i zwiększona produkcja wydzieliny odpowiadają za katar oraz uczucie zatkanego nosa. Stan zapalny gardła powoduje ból i dyskomfort podczas przełykania, natomiast podrażnienie dróg oddechowych może wywoływać kaszel.

• Pojawienie się objawów ogólnych. Substancje uwalniane podczas reakcji odpornościowej oddziałują również na cały organizm. Dlatego zakażeniu mogą towarzyszyć gorączka, osłabienie, ból głowy i pogorszenie samopoczucia. W infekcji adenowirusowej gorączka bywa wyższa i utrzymuje się dłużej niż w typowym przeziębieniu wywołanym rinowirusem [1].

Czym adenowirusy różnią się od rinowirusów?

Rinowirusy są najczęstszą przyczyną przeziębienia. Adenowirusy odpowiadają za mniejszą liczbę infekcji górnych dróg oddechowych, ale zakażenia nimi są częste zwłaszcza wśród dzieci. Obie grupy wirusów mogą wywoływać katar, niedrożność nosa, ból gardła, kaszel, ból głowy i osłabienie, dlatego na podstawie samych objawów zwykle nie da się rozpoznać przyczyny infekcji [1,4].

Przeziębienie wywołane rinowirusem zazwyczaj ogranicza się do obszaru dróg oddechowych. Na pierwszy plan wysuwają się objawy, takie jak: katar, zatkany nos, kichanie, drapanie w gardle i kaszel. U dorosłych gorączka pojawia się stosunkowo rzadko. Infekcje rinowirusami występują przez cały rok, ale liczba zakażeń zwykle rośnie jesienią i wiosną [4].

Zakażenie adenowirusowe częściej powoduje wyższą lub dłużej utrzymującą się gorączkę oraz wyraźne zapalenie gardła. Może również obejmować inne narządy. Współwystępowanie bólu gardła, gorączki i zapalenia spojówek jest charakterystyczne dla tak zwanej gorączki gardłowo-spojówkowej. Niektóre typy adenowirusów wywołują natomiast biegunkę, nudności, wymioty i ból brzucha [1].

Różnica dotyczy również budowy wirusów: adenowirusy zawierają dwuniciowe DNA, natomiast materiałem genetycznym rinowirusów jest jednoniciowe RNA. Informacja ta ma znaczenie w diagnostyce laboratoryjnej i badaniach nad wirusami, ale nie pozwala pacjentowi odróżnić zakażeń. Jeśli ustalenie przyczyny jest potrzebne ze względu na ciężki lub nietypowy przebieg choroby, lekarz może zlecić badanie laboratoryjne, najczęściej test PCR wykrywający materiał genetyczny wirusa [2].

Jak leczyć infekcję wywołaną adenowirusem?

U większości osób leczenie infekcji adenowirusowych polega na stosowaniu metod łagodzących dolegliwości. Podstawą postępowania są odpoczynek, odpowiednie nawodnienie i regularne wietrzenie pomieszczeń. W razie gorączki lub bólu można zastosować lek przeciwgorączkowy i przeciwbólowy odpowiedni do wieku pacjenta. Nie ma zatwierdzonego leku przeciwwirusowego przeznaczonego do rutynowego leczenia takich zakażeń [2].

Objawy są mało charakterystyczne, dlatego bez badania laboratoryjnego trudno rozstrzygnąć, czy infekcję wywołał adenowirus, rinowirus czy inny patogen. Przy łagodnym przebiegu dokładne ustalenie przyczyny zwykle nie jest potrzebne, ponieważ podstawowe postępowanie pozostaje podobne. Testy wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy objawy zakażenia są ciężkie, nietypowe albo występują u osoby szczególnie narażonej na powikłania.

U większości zdrowych dzieci i dorosłych adenowirusy powodują łagodną, samoograniczającą się infekcję. Cięższy przebieg jest bardziej prawdopodobny u niemowląt, osób z osłabioną odpornością oraz pacjentów z przewlekłymi chorobami układu oddechowego lub serca [1,2].

Z lekarzem należy skonsultować się, jeżeli infekcja zamiast stopniowo ustępować nasila się, gorączka jest wysoka lub długo się utrzymuje albo chory ma trudności z przyjmowaniem płynów. Pilnej pomocy wymagają natomiast objawy wskazujące na ciężkie zajęcie dróg oddechowych, takie jak duszność, przyspieszony oddech lub sinienie. Jeśli zakażeniu towarzyszy zapalenie spojówek, pilnej oceny okulistycznej wymagają silny ból oka, światłowstręt albo pogorszenie widzenia.

Przy pierwszych oznakach oraz w czasie trwania przeziębienia można stosować Imupret^® – lek roślinny dostępny bez recepty. Krople doustne są przeznaczone dla dzieci od 2. roku życia, młodzieży i dorosłych, a tabletki drażowane dla dzieci od 6. roku życia, młodzieży i dorosłych [5,6]. Lek wykazuje działanie przeciwwirusowe oraz działa immunomodulująco: aktywizuje elementy odporności wrodzonej, między innymi fagocyty pochłaniające drobnoustroje oraz komórki NK, które rozpoznają i niszczą komórki zakażone wirusem [5].

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Piśmiennictwo:

[1] Shieh WJ. Human adenovirus infections in pediatric population – an update on clinico-pathologic correlation. Biomed J. 2022;45(1):38–49. doi:10.1016/j.bj.2021.08.009 [dostęp online 10.08.2026]

[2] Centers for Disease Control and Prevention. About Adenovirus. Updated December 16, 2025 [dostęp online 10.08.2026]

[3] Carlin CR. New Insights to Adenovirus-Directed Innate Immunity in Respiratory Epithelial Cells. Microorganisms. 2019;7(8):216. doi:10.3390/microorganisms7080216 [dostęp online 10.08.2026]

[4] Esneau C, Duff AC, Bartlett NW. Understanding Rhinovirus Circulation and Impact on Illness. Viruses. 2022;14(1):141. doi:10.3390/v14010141 [dostęp online 10.08.2026]

[5] Charakterystyka Produktu Leczniczego Imupret^® N, krople doustne

[6] Charakterystyka Produktu Leczniczego Imupret^®, tabletki drażowane