Przejdź do treści

Odporoność

Czym jest odporność

Przychodząc na świat jesteśmy wyposażeni w szereg mechanizmów przystosowawczych oraz obronnych. Nasza odporność (układ immunologiczny) jest złożonym systemem substancji, komórek, tkanek oraz narządów, dzięki którym możemy bezpiecznie funkcjonować. Naturalna odporność jest tarczą ochronną oraz skarbnicą wiedzy organizmu o zagrożeniach, którym będzie musiał stawić czoła.

Układ odpornościowy posiada umiejętność odróżniania komórek obcych od własnych oraz zdolność uczenia się. Pamięć immunologiczna to zapamiętywanie przez komórki układu odpornościowego antygenów, z którymi organizm miał wcześniej do czynienia. W przypadku ponownego kontaktu z czynnikiem chorobotwórczym dochodzi do znacznie szybszej i wyspecjalizowanej „odpowiedzi”, co skutecznie zapobiega rozwojowi infekcji.

Jak zbudowany jest układ odpornościowy?

Naszą odporność tworzy szereg narządów limfatycznych. Pierwotnym narządem limfatycznym jest zanikająca z wiekiem grasica, w obrębie której przebiega rozwój limfocytów T.

Wtórne narządy chłonne to: śledziona, węzły chłonne, migdałki oraz tkanka limfatyczna przewodu pokarmowego. Narządy te stanowią przestrzeń funkcjonalną komórek układu odpornościowego. 

Największym narządem układu limfatycznego jest produkująca limfocyty, monocyty i przeciwciała śledziona. W tworzeniu przeciwciał biorą również udział węzły chłonne. Ich inną funkcją jest oczyszczanie limfy. Dzięki temu limfa jest wolna od zanieczyszczeń. Innym narządem, w którym namnażają się komórki układu odpornościowego, są będące grudkami limfatycznymi migdałki. Podobnie jak węzły chłonne, migdałki pełnią funkcję obronną i odpowiadają za naszą odporność. Są barierą ochronną zabezpieczającą przed inwazją patogenów. Tkanka limfatyczna znajduje się również w ścianach jelit. Jest to największe skupisko limfocytów w organizmie ludzkim.

Odporność – kiedy się kształtuje?

odporność

Układ odpornościowy tworzą także różne komórki: makrofagi, fagocyty, granulocyty, komórki NK (naturalni zabójcy), limfocyty cytotoksyczne oraz produkujące przeciwciała. Układ immunologiczny zaczyna się kształtować w czasie życia płodowego. Pojawiają się wtedy narządy (śledziona, grasica) oraz komórki układu odpornościowego. Limfocyty B podejmują produkcję przeciwciał. 

Przed porodem we krwi płodu odnajdujemy leukocyty, interferon oraz przeciwciała matki IgM, dzięki którym dziecko prezentuje tymczasową, bierną odporność na wirusy. Zanika ona do 6. miesiąca życia. 

Dzięki kontaktowi z bakteriami występującymi w śluzie szyjki macicy matki, dziecko jest dodatkowo zabezpieczone przed pierwszym kontaktem z bakteriami i wirusami występującymi w środowisku. Pomimo, że nie jest całkiem bezbronne, dziecko do 12 miesiąca życia jest najbardziej narażone na infekcje. Po kilku tygodniach przeciwciała matki przestają działać, a dziecko nie produkuje jeszcze wystarczającej ilości własnych. Mówimy wówczas o „luce odpornościowej” - okresie szczególnej podatności na infekcje. W tym czasie odporność dziecka podnosi karmienie piersią oraz szczepienia ochronne. 

Od 6. miesiąca życia liczba przeciwciał IgG zaczyna wzrastać. Poziom zbliżony do tego u osób dorosłych osiąga dopiero w wieku 15 lat.

Odporność wrodzona 

Człowiek rodzi się zaopatrzony w mechanizmy odporności wrodzonej. Ten typ odporności ma charakter nieswoisty. Nie jest ona skierowana przeciwko konkretnym antygenom i nie wymaga wcześniejszego kontaktu z nimi. Jest to najbardziej podstawowa odporność, będąca pierwszą linią obrony organizmu.

Odporność wrodzona lub pierwotna stanowi skuteczne narzędzie obronne, a jej prawidłowe funkcjonowanie jest podłożem, na którym dochodzi do dalszej specjalizacji mechanizmów odpowiedzi układu immunologicznego. 

Tworzą go naturalne bariery, takie jak skóra, błony śluzowe, mechanizmy samooczyszczania się błon śluzowych (kaszel, kichanie, łzawienie), substancje hamujące namnażanie się patogenów (np. kwas solny w żołądku) oraz szereg komórek zaangażowanych w walkę z zagrożeniem. 

Mechanizmy wrodzonego systemu odporności opierają się na wytwarzaniu i aktywności substancji chemicznych zwanych cytokinami (m.in. interferon), zabijaniu zakażonych patogenami komórek (naturalni zabójcy), aktywności komórek żernych – fagocytów. Prawidłowo funkcjonująca odporność wrodzona gwarantuje utrzymanie homeostazy organizmu (stan dynamicznej równowagi). Rozwój reakcji wrodzonego systemu odporności poprzedza i determinuje rozwój odporności nabytej.

Odporność nabyta

Odporność nabyta jest odpowiedzią swoistą, powstałą w konsekwencji kontaktu z antygenem. Do wytworzenia pamięci immunologicznej dochodzi na drodze przebycia infekcji lub szczepień ochronnych. Komórki pamięci powstają z limfocytów. Jeśli ten sam patogen pojawi się ponownie, układ odpornościowy zareaguje wytwarzając większe ilości immunoglobulin – czyli przeciwciał. Pamięć immunologiczna zabezpiecza organizm przed ponowną chorobą na lata, czasem na całe życie. 

Sprawne funkcjonowanie mechanizmów odporności wrodzonej oraz odporności nabytej zabezpiecza organizm przed infekcjami lub znacznie łagodzi i skraca ich przebieg w momencie ich wystąpienia. Czynnikami, które wspierają odporność, są m.in. odpowiednia dieta bogata w witaminy, ruch oraz właściwa ilość snu. W momencie pojawienia się objawów przeziębienia można wesprzeć działanie mechanizmów odporności stosując odpowiednio dobrane leki.

Piśmiennictwo:

1. Gołąb J., Jakóbisiak M., Lasek W. Immunologia. Wydawnictwo Naukowe PWN 2002, Warszawa

Imupret tabletki i krople

Imupret® mobilizuje organizm do walki z wirusami<sup>*</sup>

  • Działa już od pierwszych objawów infekcji1
  • Skutecznie łagodzi jej przebieg2,3
  • Skraca czas jej trwania2,3