Czym jest ostre zapalenie nosa i gardła?

---

Ostre zapalenie nosa i gardła to jedna z najczęstszych infekcji górnych dróg oddechowych, zwykle rozpoznawana jako przeziębienie. W klasyfikacji ICD-10 odpowiada jej kod J00: Acute nasopharyngitis, czyli ostre zapalenie nosogardła (części gardła położonej za jamą nosową) [1,2].

Typowe objawy obejmują katar, zatkany nos, kichanie, ból lub drapanie w gardle oraz ogólne osłabienie. Najczęściej choroba ma podłoże wirusowe i ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni [3].

Jakie są przyczyny ostrego zapalenia nosa i gardła?

Najczęstszą przyczyną ostrego zapalenia nosa i gardła są wirusy wywołujące infekcje górnych dróg oddechowych, m.in. rinowirusy, koronawirusy sezonowe, adenowirusy, wirusy paragrypy oraz wirus RSV [3]. Do zakażenia dochodzi zwykle drogą kropelkową (gdy chora osoba kaszle, kicha lub mówi) albo przez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami, a następnie dotknięcie nosa, ust lub oczu [4]. Dlatego przeziębienie łatwo rozprzestrzenia się w domach, szkołach, przedszkolach, miejscach pracy i komunikacji publicznej.

Rozwojowi infekcji sprzyjają czynniki, które osłabiają naturalne mechanizmy ochronne błony śluzowej nosa i gardła lub zwiększają ryzyko kontaktu z wirusami. Należą do nich m.in. przebywanie w suchym, zimnym lub zanieczyszczonym powietrzu, niedobór snu, przemęczenie, stres, bliski kontakt z osobami zakażonymi oraz częste przebywanie w dużych skupiskach ludzi.

Większe ryzyko zachorowania obserwuje się w sezonie jesienno-zimowym, gdy więcej czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach, a drogi oddechowe są bardziej narażone na działanie zimnego i suchego powietrza.

Objawy ostrego zapalenia "nosogardła"

Objawy ostrego zapalenia nosa i gardła zwykle rozwijają się stopniowo [1,3]. Dolegliwości są uciążliwe, ale najczęściej łagodnieją w ciągu kilku dni [3,4].

Najczęstsze objawy to:

• katar, początkowo wodnisty, później czasem gęstszy;

• niedrożność nosa;

• kichanie;

• ból, drapanie lub pieczenie w gardle;

• kaszel, zwykle związany z podrażnieniem gardła lub spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła;

• chrypka lub zmieniony głos;

• osłabienie, zmęczenie i gorsze samopoczucie;

• stan podgorączkowy lub niewysoka gorączka;

• ból głowy albo niewielkie bóle mięśniowe [3,4].

U części osób objawy ograniczają się głównie do kataru i zatkanego nosa, innym bardziej dokucza ból gardła, kaszel lub ogólne rozbicie. Przy przeziębieniu wygląd wydzieliny z nosa może się zmieniać wraz z przebiegiem choroby, dlatego fakt, że staje się ona gęstsza albo żółtawa nie musi jeszcze oznaczać infekcji bakteryjnej.

Diagnoza i metody leczenia

Rozpoznanie ostrego zapalenia nosogardła zwykle opiera się na wywiadzie i ocenie objawów. Lekarz bierze pod uwagę m.in. katar, niedrożność nosa, kichanie, ból lub drapanie w gardle, kaszel, stan ogólny pacjenta oraz czas trwania dolegliwości [3,4]. Przy typowym przeziębieniu lekarz zwykle rozpoznaje chorobę na podstawie objawów, bez potrzeby wykonywania badań laboratoryjnych lub obrazowych [3].

Leczenie jest najczęściej objawowe, ponieważ choroba zwykle ma podłoże wirusowe i ustępuje samoistnie. Podstawą postępowania są odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, nawilżanie powietrza oraz łagodzenie najbardziej dokuczliwych objawów [4,5].

W zależności od potrzeb można stosować m.in.:

• preparaty z solą fizjologiczną lub wodą morską do nosa, które pomagają oczyszczać i nawilżać błonę śluzową;

• leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, jeśli występuje gorączka, ból gardła, ból głowy lub bóle mięśniowe;

• środki łagodzące podrażnienie gardła, np. pastylki do ssania, spraye lub płukanki;

• krótkotrwale stosowane preparaty zmniejszające obrzęk błony śluzowej nosa, jeśli niedrożność nosa utrudnia oddychanie;

• domowe metody wspierające komfort, takie jak picie ciepłych płynów, odpoczynek i unikanie dymu tytoniowego oraz suchego powietrza [4,5].

Przy pierwszych oznakach przeziębienia oraz w czasie jego trwania można zastosować lek Imupret^®. To lek roślinny stosowany w przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych tj. przeziębienia – od momentu pojawienia się pierwszych jego objawów, takich jak drapanie w gardle, katar, kichanie czy ogólne rozbicie oraz w trakcie jego trwania. Imupret^® w tabletkach drażowanych może być stosowany u dzieci od 6. roku życia, młodzieży i dorosłych [6], a Imupret^® N w kroplach doustnych – u dzieci od 2. roku życia, młodzieży i dorosłych [7]. Lek należy stosować zgodnie z ulotką.

Antybiotyki nie działają na wirusy, dlatego nie są standardowo stosowane w leczeniu typowego ostrego zapalenia nosa i gardła [4]. Ich zastosowanie może być uzasadnione dopiero wtedy, gdy lekarz podejrzewa lub rozpoznaje infekcję bakteryjną albo powikłania.

Jak zapobiegać ostremu zapaleniu nosa i gardła?

Nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka ostrego zapalenia nosa i gardła, ponieważ wirusy wywołujące przeziębienie łatwo przenoszą się między ludźmi. Można jednak ograniczyć prawdopodobieństwo zakażenia, dbając o higienę rąk, unikając dotykania twarzy nieumytymi dłońmi oraz ograniczając bliski kontakt z osobami, które mają objawy infekcji [4].

W profilaktyce znaczenie mają przede wszystkim codzienne nawyki, które zmniejszają kontakt z wirusami i wspierają naturalną odporność błon śluzowych.

Warto:

• regularnie myć ręce wodą z mydłem, zwłaszcza po powrocie do domu, skorzystaniu z komunikacji publicznej, kontakcie z osobą chorą lub wydmuchaniu nosa;

• unikać dotykania oczu, nosa i ust nieumytymi dłońmi;

• zasłaniać usta i nos podczas kaszlu lub kichania, najlepiej chusteczką jednorazową albo zgięciem łokcia;

• często wietrzyć pomieszczenia i dbać o odpowiednią wilgotność powietrza;

• nie używać wspólnych kubków, sztućców, ręczników ani chusteczek z osobą chorą;

• regularnie czyścić często dotykane powierzchnie, np. klamki, blaty, telefon, klawiaturę czy pilot;

• dbać o sen, odpoczynek, nawodnienie i zbilansowaną dietę;

• unikać dymu tytoniowego i mocno zanieczyszczonego powietrza, które mogą dodatkowo podrażniać błonę śluzową nosa i gardła [4,5].

Kiedy należy udać się do lekarza?

Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i gardła zwykle ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie, ale niektóre objawy wymagają konsultacji lekarskiej. Do lekarza należy zgłosić się zwłaszcza wtedy, gdy dolegliwości nie mijają po kilku dniach, wyraźnie się nasilają albo po początkowej poprawie wracają z większą intensywnością [3,4].

Konsultacja jest wskazana, jeśli pojawią się:

• wysoka gorączka lub gorączka utrzymująca się przez kilka dni;

• duszności, świszczący oddech lub uczucie ucisku w klatce piersiowej;

• silny ból gardła, trudności w połykaniu lub znaczne powiększenie węzłów chłonnych;

• silny ból zatok, twarzy, ucha lub głowy;

• objawy odwodnienia, duże osłabienie lub senność;

• objawy utrzymujące się dłużej niż typowe przeziębienie;

• pogorszenie po kilku dniach choroby, zamiast stopniowej poprawy [3,4].

Szczególnej ostrożności wymagają małe dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi, np. astmą, przewlekłą obturacyjną chorobą płuc, chorobami serca lub zaburzeniami pracy układu immunologicznego. W tych grupach infekcje górnych dróg oddechowych mogą mieć cięższy przebieg albo łatwiej prowadzić do powikłań [4].

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Piśmiennictwo:

[1] World Health Organization, ICD-10 Version: 2019, J00 Acute nasopharyngitis [common cold], WHO, 2019 [dostęp online 25.05.2026].

[2] LEKsykon, Nosogardło, LEKsykon.com.pl [dostęp online 25.05.2026].

[3] Katz S., Common Cold, MSD Manual Professional Version, reviewed by Tesini B.L., 2024, modified 2025 [dostęp online 25.05.2026].

[4] Centers for Disease Control and Prevention, About Common Cold, CDC, 2026 [dostęp online 25.05.2026].

[5] Mayo Clinic, Common cold – Diagnosis and treatment, Mayo Clinic, 2023 [dostęp online 25.05.2026].

[6] Charakterystyka Produktu Leczniczego, Imupret^®, tabletki drażowane

[7] Charakterystyka Produktu Leczniczego, Imupret^® N, krople doustne