Ból gardła u dzieci – metody łagodzenia dolegliwości

---

Ból gardła utrudnia dziecku jedzenie, picie i spanie. Czasem towarzyszy mu gorączka lub kaszel. Najczęściej przyczyną jest infekcja wirusowa, rzadziej bakteryjna albo podrażnienie śluzówki (suche powietrze, alergeny, dym).

Dobra wiadomość? W wielu przypadkach proste domowe sposoby szybko zmniejszają dyskomfort i umożliwiają stwierdzenie, czy konieczna jest konsultacja lekarska. Kluczowe jest nawodnienie i łagodna pielęgnacja gardła przez pierwsze 24–48 godzin oraz uważna obserwacja samopoczucia dziecka.

Jeśli ból narasta mimo podejmowanych działań lub pojawiają się kolejne objawy, np. wysoka gorączka, konieczna jest konsultacja z pediatrą.

Ból gardła u dziecka – przyczyny

Ból gardła u dzieci najczęściej wynika z łagodnych infekcji wirusowych, ale może też być efektem zakażenia bakteryjnego lub pojawiać się np. w przebiegu alergii czy podrażnieniu śluzówki czynnikami środowiskowymi. Warto znać typowe źródła dolegliwości, by dobrać właściwe postępowanie i wiedzieć, kiedy skonsultować się z lekarzem.

• Infekcje wirusowe (np. „zwykłe” przeziębienie, adenowirusy, grypa, SARS-CoV-2) często powodują ból gardła, który towarzyszy katarowi, kaszlowi oraz stanowi podgorączkowemu.
• Infekcje bakteryjne (najczęściej paciorkowiec grupy A, tzw. angina paciorkowcowa) zwykle przebiegają z nagłym, silnym bólem gardła, gorączką i powiększonymi węzłami chłonnymi na szyi; katar nie musi się pojawić.
• Alergie wziewne (pyłki, roztocza, sierść) – mogą powodować przewlekłe drapanie w gardle, świąd nosa, wodnisty katar; podrażnienie nasila się przy kontakcie z alergenem.
  Suche, gorące lub zanieczyszczone powietrze – wysusza śluzówkę, powodując pieczenie i dyskomfort, zwłaszcza w sezonie grzewczym.
• Dym tytoniowy i inne czynniki drażniące (spraye, intensywne zapachy) – bezpośrednio podrażniają gardło.
• Spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła w przebiegu kataru lub zapalenia zatok powoduje przewlekłe „drapanie”, "łaskotanie", kaszel nocny.
• Oddychanie przez usta lub chrapanie (np. przy niedrożnym nosie, przeroście migdałka gardłowego) – powoduje wysuszenie i ból gardła nad ranem.
• Przeciążenie głosu (głośne mówienie, śpiew) – mogą powodować ból oraz przejściową chrypkę.
• Refluks żołądkowo-przełykowy – kwaśna treść podrażnia gardło, zwłaszcza w nocy.

Zapalenie gardła u dzieci – objawy i rozpoznanie

Zapalenie gardła najczęściej objawia się zaczerwienieniem śluzówki, bólem nasilającym się przy połykaniu, chrypką lub kaszlem. Często towarzyszą mu gorączka lub stan podgorączkowy, powiększone i tkliwe węzły chłonne szyi, osłabienie, a u najmłodszych dzieci – również utrata apetytu.

Chcesz przeprowadzić wstępne domowe rozpoznanie? Sprawdź następujące obszary:

• Gardło – czy jest żywoczerwone, czy widać na nim białe naloty, krostki lub pęcherzyki? Czy dziecko dodatkowo kaszle?
• Nos – czy występuje katar i uczucie zatkania?
• Gorączka – czy jest wysoka, czy to tylko stan podgorączkowy? Jak długo trwa i czy dziecko reaguje na leki przeciwgorączkowe?
• Połykanie i nawodnienie – czy dziecko ma trudności w piciu i jedzeniu? Czy obserwujesz spadek ilości oddawanego moczu?

Może to być:
Wirusowe zapalenie gardła – jeśli nie jest to grypa, lecz zwykłe przeziębienie, początek choroby bywa łagodny i stopniowy (w przeciwieństwie do grypy, która zaczyna się gwałtownie). Pojawia się ból gardła + katar, kaszel, chrypka, czasem zaczerwienione oczy. Gorączka jest umiarkowana (przy grypie nagła i wysoka – konieczny test u lekarza). Występują naloty na błonie śluzowej gardła.

Bakteryjne zapalenie gardła (np. paciorkowcowe, „angina”) – często towarzyszy mu nagły początek: silny ból gardła, wysoka gorączka, powiększone i bolesne węzły szyjne. Możliwe są duże, białe lub kremowe naloty na migdałkach, którym często towarzyszy intensywny, nieprzyjemny zapach z ust. Katar i kaszel nie występują. Rozpoznanie choroby potwierdza lekarz, wykonując testy lub wymaz.

Czy zapalenie gardła i zapalenie gardła i migdałków podniebiennych to ta sama jednostka chorobowa?

Zapalenie gardła (pharyngitis) i zapalenie migdałków podniebiennych (tonsillitis) nie są dokładnie tą samą jednostką chorobową, choć często współistnieją. Stan zapalny może dotyczyć tylnej ściany gardła, przede wszystkim migdałków albo obu tych struktur jednocześnie – wtedy rozpoznaje się zapalenie gardła i migdałków (pharyngotonsillitis).

Pamiętaj: ostre zapalenie gardła rozwija się gwałtownie i zazwyczaj ustępuje w ciągu 7–10 dni (najczęściej ma podłoże wirusowe). Gdy dolegliwości trwają ponad trzy tygodnie lub wracają kilka razy w roku, mówimy o postaci przewlekłej lub nawracającej. Taki przebieg bywa związany z przerostem migdałka gardłowego, alergią, refluksem lub przewlekłą ekspozycją na drażniące czynniki środowiskowe (np. dym, suche powietrze) i wymaga poszukania przyczyny oraz ustalenia planu postępowania.

U dzieci kluczowe jest uważne obserwowanie nasilenia i czasu trwania objawów. Jeśli ból gardła utrzymuje się dłużej niż 2–3 dni bez poprawy, nasila się mimo domowego leczenia lub towarzyszą mu „czerwone flagi”, np. gorączka ≥38,5°C, trudności w połykaniu, odmawianie picia, ślinienie, wysypka, powiększone i bolesne węzły chłonne na szyi, ból ucha, wyraźne osłabienie, skontaktuj się z pediatrą.

Domowe sposoby na ból gardła u dzieci

Największą ulgę przynosi częste popijanie małych porcji ciepłych płynów: wody, wody z odrobiną soku z cytryny, lekkiego bulionu, rozcieńczonych soków 100% lub herbaty owocowej. U dzieci powyżej 12. miesiąca życia można rozważyć napój z dodatkiem miodu. Unikaj napojów bardzo gorących, gazowanych, mocno kwaśnych i bardzo słodkich – mogą dodatkowo podrażniać śluzówkę.

U starszych dzieci (zwykle w wieku ≥6 lat), które potrafią bezpiecznie płukać gardło, pomocna może być płukanka z soli kuchennej: szklanka letniej, przegotowanej wody i około ½ łyżeczki soli. Stosować 2–3 razy dziennie.

Dla młodszych pociech lepszą opcją są nebulizacje 0,9% NaCl, które nawilżają gardło i nos oraz rozrzedzają wydzielinę. Zrezygnuj z „parówek” nad miską (ryzyko oparzeń) i nie stosuj olejków eterycznych u małych dzieci bez wyraźnej porady specjalisty.

Ostry ból gardła w przebiegu stanów zapalnych dróg oddechowych – szybkie sposoby na zmniejszenie dolegliwości:

Podaj leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe odpowiednie do wieku i masy ciała dziecka — zawsze zgodnie z dawkowaniem podanym w ulotce.

Zapewnij chłodne, miękkie posiłki (jogurt naturalny, mus owocowy, zupa-krem) i unikaj ostrych potraw.

Nawilżaj powietrze w pokoju dziecka i przypominaj o częstym popijaniu małych porcji płynu.

Starszym dzieciom możesz zaproponować pastylki i tabletki do ssania przeznaczone dla ich grupy wiekowej (u młodszych istnieje ryzyko zadławienia!).

Poproś dziecko, aby jak najmniej mówiło – "gardło musi odpocząć".

W ciągu dnia stawiaj na regularne nawadnianie, krótkie inhalacje 0,9% NaCl, nawilżanie powietrza i spokojne aktywności (czytanie, układanki), aby nie przeciążać głosu. Przed snem zaproponuj ciepły prysznic lub krótką kąpiel w parującej łazience, bez bardzo gorącej wody, przewietrz pokój, ustaw nawilżacz i lekko unieś zagłówek łóżka.

Czego nie robić tuż przed snem?

• Nie podawaj napojów bardzo słodkich i gazowanych.
• U małych dzieci nie stosuj drażniących aerozoli ani silnie mentolowych preparatów.
• Nie obciążaj żołądka ciężkim posiłkiem.
• Jeśli mimo tych kroków ból nasila się lub dziecko odmawia picia i jedzenia – skontaktuj się z pediatrą.

Ból gardła w czasie przeziębienia

Przy infekcjach przeziębieniowych ból gardła często towarzyszy katarowi, kaszlowi i uczuciu ogólnego rozbicia. W takiej sytuacji można podać Imupret – roślinny lek bez recepty przeznaczony do stosowania od pierwszych objawów przeziębienia i w trakcie jego trwania.

Lek zawiera ekstrakt z siedmiu roślin: skrzypu polnego, prawoślazu lekarskiego, rumianku, kory dębu, krwawnika, liści orzecha włoskiego oraz mniszka lekarskiego. Jego działanie wiąże się m.in. z modulacją odpowiedzi immunologicznej (aktywacją komórek, takich jak fagocyty i NK), co wpisuje się w podejście „reaguj wcześnie, gdy pojawia się ból gardła, zamiast czekać na nasilenie dolegliwości” [1].

Imupret jest dostępny w dwóch postaciach: krople doustne (dla dzieci powyżej 2. roku życia i dla dorosłych) oraz tabletki (dla dzieci od 6. roku życia i dorosłych), dzięki czemu można dobrać formę do wieku i codziennej rutyny podczas przeziębienia. Stosuj zgodnie z ulotką oraz poradą lekarza lub farmaceuty.

Jeśli ból gardła się nasila, utrzymuje dłużej niż kilka dni, pojawia się wysoka gorączka, trudności w połykaniu śliny lub dziecko odmawia picia – skontaktuj się z pediatrą.

Silny ból gardła – kiedy szukać pomocy lekarskiej?

W trakcie chorób wieku dziecięcego przebiegających z bólem gardła nie wahaj się szukać pomocy lekarskiej, gdy pojawiają się:

• Trudności w oddychaniu lub połykaniu – ślinotok, „kluskowata” mowa, szczękościsk.
• Odwodnienie – dziecko pije mało lub odmawia picia, nie oddaje moczu ≥8 godzin, ma suchy język i zapadnięte oczy.
• Wysoka gorączka lub dreszcze – temperatura ≥39°C, utrzymująca się ponad 48–72 h mimo leczenia objawowego.
• Jednostronny, narastający ból gardła/ucha lub obrzęk szyi – podejrzenie ropnia okołomigdałkowego lub powikłań.
• Wysypka, silny ból mięśni, sztywność karku, silny ból głowy, wymioty – objawy alarmowe wymagające pilnej oceny.
• Nawracające epizody – ≥3–4 ostre zapalenia w ciągu roku oraz dodatnie testy lub kontakt z pacjentem chorującym na anginę paciorkowcową.
• Choroby przewlekłe lub obniżona odporność – astma, cukrzyca, wady serca, leczenie immunosupresyjne.
• Brak poprawy mimo domowego leczenia objawowego przez 2–3 dni albo szybkie pogorszenie stanu.
• Uraz, ciało obce lub chemiczne podrażnienie gardła.

Pamiętaj: każdy ból gardła u dziecka poniżej 3 miesięcy lub nasilone dolegliwości u malucha poniżej 6 miesięcy wymagają pilnej wizyty u lekarza. Jeśli wystąpią duszności, sinienie, znaczne trudności w połykaniu – natychmiast zadzwoń po pogotowie lub udaj się na SOR.

[1]. Dokumentacja rejestracyjna leku Imupret N.