Przeziębienie u dziecka z astmą

---

Przeziębienie u dziecka z astmą oskrzelową nie zawsze przebiega ciężej niż u rówieśników i wymaga jednak uważniejszej obserwacji. Wirusy wywołujące infekcje dróg oddechowych należą do najczęstszych czynników prowadzących do zaostrzenia astmy u dzieci [1]. Katarowi, bólowi gardła i kaszlowi mogą wówczas towarzyszyć świst, duszność lub przyspieszony oddech. Rodzic powinien wiedzieć, kiedy zastosować ustalony plan postępowania, a kiedy skorzystać z pilnej pomocy.

Dlaczego dzieci z astmą są bardziej narażone na ciężki przebieg przeziębienia?

U dziecka z astmą infekcja może nasilić dolegliwości ze strony oskrzeli. Sprzyjają temu:

• nadreaktywność oskrzeli – drogi oddechowe silniej odpowiadają na zakażenie wirusowe;

• stan zapalny – podczas infekcji zwiększają się obrzęk błony śluzowej i ilość wydzieliny;

• naturalnie węższe drogi oddechowe dziecka – nawet niewielki obrzęk lub skurcz może utrudnić przepływ powietrza;

• niedostateczna kontrola astmy – ryzyko jest większe, jeśli wcześniej dochodziło do ciężkich zaostrzeń lub dziecko często potrzebuje leku doraźnego [1,2].

Jak przeziębienie może wywołać zaostrzenie astmy u dziecka?

Wirus wywołujący przeziębienie zakaża komórki nabłonka, czyli warstwy wyściełającej drogi oddechowe. Zainfekowane komórki uwalniają substancje sygnałowe, które informują układ odpornościowy o zagrożeniu i uruchamiają reakcję zapalną. Do miejsca zakażenia migrują komórki uczestniczące w zwalczaniu wirusa, a błona śluzowa staje się obrzęknięta i produkuje więcej wydzieliny.

U dziecka z astmą oskrzela są szczególnie wrażliwe na takie zmiany. Rozwijający się stan zapalny może zwiększyć ich nadreaktywność i spowodować skurcz mięśni otaczających drogi oddechowe. Jednocześnie obrzęk błony śluzowej oraz zalegająca wydzielina dodatkowo zwężają przestrzeń, przez którą przepływa powietrze. W efekcie oddychanie staje się trudniejsze, może pojawić się świst, duszność i nasilony kaszel [1,2].

Zaostrzenie astmy oskrzelowej u dzieci nie oznacza zatem, że przeziębienie po prostu „zeszło na oskrzela”. Jest następstwem reakcji układu oddechowego na zakażenie wirusowe. Objawy astmy mogą rozwinąć się równocześnie z katarem i bólem gardła albo nasilić się po kilku dniach trwania infekcji.

Jakie objawy u dziecka z astmą powinny skłonić do natychmiastowej reakcji?

Gdy nasilają się objawy astmy, należy zastosować ustalony ze specjalistą plan postępowania i podać zalecony lek rozszerzający oskrzela. Jeśli dziecko ma trudności z mówieniem, sinieją mu usta, staje się senne lub wyczerpane albo lek nie przynosi poprawy, trzeba wezwać pomoc [3].

Nasilający się świst mimo podania leku rozszerzającego oskrzela

Jeżeli po podaniu zaleconego leku świszczący oddech, duszność lub kaszel nie słabną, nasilają się albo szybko powracają, dziecko wymaga pilnej oceny medycznej. Niepokojący może być również zanik świstu, jeśli jednocześnie oddech staje się bardzo płytki i cichy, a dziecko słabnie. Może to oznaczać, że przez mocno zwężone oskrzela przepływa zbyt mało powietrza, aby powstał słyszalny świst [3].

Przyspieszony oddech, wciąganie przestrzeni międzyżebrowych

Podczas nasilonej duszności dziecko wkłada więcej wysiłku w każdy oddech. Można wówczas zauważyć, że skóra między żebrami, pod łukami żebrowymi albo nad mostkiem zapada się przy wdechu. Mogą temu towarzyszyć poruszanie skrzydełkami nosa, trudności z wypowiedzeniem pełnego zdania, jedzeniem lub piciem. Takie objawy, zwłaszcza występujące w spoczynku, wymagają pilnej pomocy medycznej [3].

Kaszel nieustępujący w nocy

Kaszel, który budzi dziecko, nie pozwala mu zasnąć albo utrzymuje się przez większą część nocy, może świadczyć o zaostrzeniu astmy. Sam nocny kaszel nie zawsze oznacza stan nagły, ponieważ występuje również podczas zwykłej infekcji. Nie należy go jednak lekceważyć, szczególnie gdy towarzyszą mu świst, przyspieszony oddech, duszność lub konieczność częstszego podawania leku zaleconego na wypadek nasilenia objawów astmy [3,5].

Saturacja poniżej 94% (jeśli rodzic ma pulsoksymetr)

Wynik poniżej 94% należy sprawdzić ponownie, gdy dziecko spokojnie siedzi, ma ciepłą dłoń, a czujnik jest prawidłowo założony. Ruch, zimne palce i niedopasowanie urządzenia mogą zaburzać pomiar. Jeżeli obniżona saturacja utrzymuje się, zwłaszcza w połączeniu z dusznością lub nasilonym wysiłkiem oddechowym, dziecko wymaga pilnej oceny medycznej.

Wynik wynoszący 92% lub mniej, jego dalszy spadek albo pojawienie się sinienia, senności czy problemów z mówieniem są wskazaniem do wezwania pomocy. Odczyt pulsoksymetru nie może zastępować obserwacji sposobu oddychania i ogólnego stanu dziecka [3,4].

Jak zapobiegać zaostrzeniom astmy w sezonie przeziębień?

Ryzyka infekcji nie można wyeliminować, ale można ograniczyć prawdopodobieństwo zaostrzenia astmy. Warto:

• regularnie podawać zalecone leki kontrolujące astmę;

• sprawdzać technikę inhalacji i prawidłowe używanie komory inhalacyjnej;

• mieć aktualny plan postępowania, znany również opiekunom dziecka;

• kontrolować zapas i terminy ważności leków;

• unikać dymu tytoniowego oraz aerozolu z papierosów elektronicznych;

• ograniczać zakażenia przez mycie rąk, wietrzenie, unikanie kontaktu z chorymi i zalecane szczepienia;

• skonsultować nocny kaszel, ograniczenie aktywności lub częstsze stosowanie leku doraźnego, ponieważ mogą świadczyć o pogorszeniu kontroli astmy [5].

Jak postępować, gdy dziecko z astmą zaczyna się przeziębiać?

Po pojawieniu się objawów infekcji należy nadal podawać leki kontrolujące astmę zgodnie z zaleceniami lekarza. Nie powinno się samodzielnie zwiększać ich dawek ani przerywać leczenia. Jednocześnie trzeba obserwować, czy oprócz kataru, bólu gardła lub typowego kaszlu występują świsty, duszność, nocne napady kaszlu albo częstsza potrzeba podawania leku rozszerzającego oskrzela. W takiej sytuacji należy postępować zgodnie z ustalonym planem leczenia astmy i w razie braku poprawy skontaktować się z lekarzem [5].

Jeżeli dziecko często się przeziębia, warto zapisywać czas trwania infekcji oraz towarzyszące im objawy ze strony oskrzeli. Powtarzający się kaszel nie zawsze świadczy o kolejnym zakażeniu – może również wynikać z niedostatecznej kontroli astmy lub alergicznego nieżytu nosa. Zebrane informacje pomogą lekarzowi ocenić dotychczasowe leczenie, technikę inhalacji i potrzebę jego ewentualnej modyfikacji [5].

Czy można stosować leki na przeziębienie u dziecka z astmą?

Astma oskrzelowa jest przewlekłą chorobą układu oddechowego, ale jej rozpoznanie nie wyklucza stosowania leków na przeziębienie. Preparat należy dobierać do konkretnej dolegliwości, a jednocześnie obserwować, czy kaszel nie łączy się ze świstem, dusznością lub zwiększoną potrzebą podawania leku doraźnego. Takie objawy mogą świadczyć o zaostrzeniu astmy, a nie tylko o infekcji.

• Gorączka i ból – można stosować paracetamol albo ibuprofen w postaci i dawce dostosowanej do wieku oraz masy ciała dziecka. Ibuprofen jest NLPZ o działaniu przeciwgorączkowym, przeciwbólowym i przeciwzapalnym. Duża grupa dzieci z astmą go toleruje, ale nie należy podawać go ponownie bez konsultacji, jeżeli wcześniej wywołał świst, duszność lub reakcję alergiczną wynikającą z nadwrażliwości na tę grupę leków [6].

• Katar i niedrożność nosa – sól fizjologiczną można stosować niezależnie od wieku. Preparaty obkurczające błonę śluzową nosa występują w różnych stężeniach, dlatego trzeba wybrać produkt przeznaczony dla wieku dziecka i nie przekraczać czasu stosowania określonego w ulotce.

• Kaszel – przed podaniem leku przeciwkaszlowego trzeba ustalić, czy kaszel jest objawem przeziębienia, czy zaostrzenia astmy. Nocne napady kaszlu, świst i trudności z oddychaniem wymagają zastosowania planu leczenia astmy. Leków hamujących kaszel nie powinno się bez konsultacji łączyć z preparatami ułatwiającymi odkrztuszanie. Kodeina stosowana na kaszel i przeziębienie jest przeciwwskazana u dzieci poniżej 12. roku życia.

• Preparaty wieloskładnikowe – mogą zawierać jednocześnie substancję przeciwgorączkową, przeciwkaszlową i zmniejszającą niedrożność nosa. Nie wszystkie są przeznaczone dla dzieci, a łączenie kilku produktów grozi powieleniem tej samej substancji, najczęściej paracetamolu. Przed podaniem trzeba więc sprawdzić pełny skład oraz ograniczenia wiekowe [7].

Przy pierwszych oznakach oraz w czasie trwania przeziębienia można zastosować Imupret^® – lek roślinny o działaniu przeciwwirusowym i immunomodulującym. Imupret^® N, krople doustne, jest przeznaczony dla dzieci od 2. roku życia. Dzieci od 6 lat mogą przyjmować krople albo Imupret^®, tabletki drażowane. U dzieci poniżej 6. roku życia stosowanie kropli bez konsultacji lekarskiej nie powinno trwać dłużej niż tydzień [8,9]. W Charakterystyce Produktu Leczniczego astma nie została wymieniona jako przeciwwskazanie [8,9].

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Piśmiennictwo

[1] Song D.J., Rhinovirus and Childhood Asthma: An Update, „Korean Journal of Pediatrics” 2016, t. 59, nr 11, s. 432–439, DOI: 10.3345/kjp.2016.59.11.432 [dostęp online 13.09.2026]

[2] Kim W.K., Association Between Respiratory Viruses and Asthma Exacerbations, „Korean Journal of Pediatrics” 2014, t. 57, nr 1, s. 26–28, DOI: 10.3345/kjp.2014.57.1.26 [dostęp online 13.09.2026]

[3] Trottier E.D., Chan K., Allain D., Chauvin-Kimoff L., Managing an Acute Asthma Exacerbation in Children, „Paediatrics & Child Health” 2021, t. 26, nr 7, s. 438–439, DOI: 10.1093/pch/pxab058 [dostęp online 13.09.2026]

[4] Al-Beltagi M., Pulse Oximetry in Pediatric Care: Balancing Advantages and Limitations, „World Journal of Clinical Pediatrics” 2024, t. 13, nr 3, art. 96950, DOI: 10.5409/wjcp.v13.i3.96950 [dostęp online 13.09.2026]

[5] Global Initiative for Asthma, Global Strategy for Asthma Management and Prevention, aktualizacja 2026 [dostęp online 13.09.2026]

[6] Sih K., Goldman R.D., Nonsteroidal Anti-inflammatory Drug Administration in Children With History of Wheeze, „Canadian Family Physician” 2016, t. 62, nr 8, s. 633–634 [dostęp online 13.09.2026]

[7] Summerlin J., Eiland L.S., The Use and Safety of Cough and Cold Medications in the Pediatric Population, „Journal of Pediatric Pharmacology and Therapeutics” 2025, t. 30, nr 1, s. 17–26, DOI: 10.5863/1551-6776-30.1.17 [dostęp online 13.09.2026]

[8] Charakterystyka Produktu Leczniczego Imupret^® N, krople doustne

[9] Charakterystyka Produktu Leczniczego Imupret^®, tabletki drażowane