Sen a przeziębienie

---

Odpowiednio długi i regularny sen sprzyja prawidłowej pracy układu odpornościowego, choć sam w sobie nie chroni przed przeziębieniem. W czasie nocnego odpoczynku organizm reguluje reakcję zapalną i pracę komórek uczestniczących w zwalczaniu zakażeń. Z kolei regularne niedosypianie może zwiększać podatność na infekcje i pogarszać samopoczucie podczas choroby.

Dlaczego sen jest ważny dla układu odpornościowego?

Sen i odporność wpływają na siebie nawzajem. Nocny odpoczynek nie „włącza” układu odpornościowego, lecz zmienia sposób jego działania i sprzyja koordynowaniu odpowiedzi na drobnoustroje. Z kolei substancje uwalniane podczas infekcji oddziałują na mózg, wywołując senność i zwiększoną potrzebę odpoczynku [1].

Co dzieje się z organizmem podczas snu?

Podczas nocy organizm przechodzi przez następujące po sobie fazy snu NREM i REM. Towarzyszą im zmiany między innymi w pracy układu nerwowego, wydzielaniu hormonów, temperaturze ciała oraz aktywności układu odpornościowego.

Szczególne znaczenie ma głęboki sen, który przeważa w pierwszej części nocy. Zmienia się wówczas wydzielanie hormonów oraz rozmieszczenie komórek odpornościowych. Podczas snu zmienia się rozmieszczenie komórek odpornościowych, w tym limfocytów T, co sprzyja ich interakcjom w obrębie narządów limfatycznych. Procesy te wspierają rozwój odpowiedzi swoistej i pamięci immunologicznej, dzięki której organizm sprawniej reaguje na ponowny kontakt z danym drobnoustrojem [1].

Jak niedobór snu wpływa na podatność na przeziębienie?

Regularne niedosypianie może zaburzać wydzielanie cytokin oraz działanie komórek uczestniczących w odpowiedzi przeciwwirusowej. W badaniu z celową ekspozycją na rinowirusa osoby śpiące krócej niż 6 godzin na dobę miały ponad czterokrotnie wyższe szanse na rozwinięcie objawowego przeziębienia niż uczestnicy śpiący dłużej niż 7 godzin [2].

Badanie wykazało związek między długością snu a podatnością na chorobę, ale nie dowodzi, że samo wydłużenie snu zapobiegnie infekcji. Regularny, odpowiednio długi odpoczynek należy traktować jako jeden z elementów dbania o zdrowie, a nie sposób zapewniający ochronę przed wirusami.

Melatonina a odporność – czy hormon snu wspiera organizm?

Melatonina uczestniczy w regulacji snu i może wpływać na niektóre procesy odpornościowe, ale nie udowodniono, że przyjmowanie preparatów z melatoniną zapobiega przeziębieniu lub skraca infekcję.

Melatonina jest hormonem wytwarzanym głównie przez szyszynkę. Jej stężenie wzrasta po zapadnięciu ciemności, sygnalizując organizmowi, że zbliża się pora nocnego odpoczynku. Badania laboratoryjne i prowadzone na zwierzętach wskazują, że melatonina może wpływać na wydzielanie cytokin, reakcję zapalną oraz aktywność niektórych komórek odpornościowych. Obserwowane działanie ma charakter immunomodulujący – może regulować odpowiedź immunologiczną, a nie po prostu ją pobudzać [3].

Dlaczego podczas przeziębienia śpimy gorzej?

Przeziębienie może jednocześnie zwiększać potrzebę odpoczynku i utrudniać spokojny sen. Niedrożność nosa bywa bardziej dokuczliwa w pozycji leżącej i zmusza do oddychania przez usta, co sprzyja wysychaniu oraz podrażnieniu gardła. Zalegająca wydzielina, kaszel i ból gardła utrudniają zasypianie, powodują wybudzenia i niekiedy nasilają się po położeniu się do łóżka.

Na jakość snu wpływają również gorączka, dreszcze, potliwość, ból głowy i ogólne rozbicie. Reakcja zapalna może przyczyniać się do senności w ciągu dnia, ale jednocześnie zaburzać ciągłość nocnego wypoczynku. W niewielkim badaniu laboratoryjnym z celową ekspozycją na rinowirusa u osób, które rozwinęły objawy przeziębienia, skróciły się całkowity czas snu oraz czas nieprzerwanego odpoczynku, a jego efektywność uległa pogorszeniu [4].

Jak poprawić jakość snu w czasie przeziębienia?

Lepszy sen podczas przeziębienia zależy przede wszystkim od ograniczenia dolegliwości, które utrudniają zasypianie i powodują nocne wybudzenia. Pomóc mogą proste zmiany dotyczące pozycji ciała, warunków w sypialni oraz przygotowania do nocnego odpoczynku.

Odpowiednia pozycja do spania i warunki w sypialni

Dorosłemu lub starszemu dziecku może pomóc lekkie uniesienie górnej części ciała, na przykład za pomocą odpowiednio ułożonej poduszki. Taka pozycja niekiedy ułatwia oddychanie przez nos i ogranicza nasilenie kaszlu po położeniu się. Nie dotyczy to niemowląt: powinny one spać na plecach, na twardej, płaskiej i poziomej powierzchni, bez poduszek, klinów oraz innych przedmiotów w łóżeczku [5].

Przed snem warto przewietrzyć sypialnię i zadbać o to, aby nie była przegrzana. Pomieszczenie powinno być ciche i zaciemnione. Należy również unikać dymu tytoniowego, intensywnych zapachów i innych substancji, które mogą podrażniać drogi oddechowe.

Nawodnienie, nawilżenie powietrza i inne sposoby zwiększające komfort odpoczynku

Regularne picie płynów pomaga zapobiegać odwodnieniu oraz ograniczyć suchość jamy ustnej i gardła. Nie trzeba jednak zmuszać się do wypijania nadmiernych ilości. Przed położeniem się do łóżka można zastosować roztwór soli fizjologicznej do nosa, który nawilża błonę śluzową i ułatwia usunięcie wydzieliny.

Jeżeli powietrze w mieszkaniu jest bardzo suche, pomocny może być nawilżacz. Urządzenie trzeba regularnie czyścić i wymieniać w nim wodę, ponieważ zaniedbane może rozprzestrzeniać drobnoustroje. Wilgotność nie powinna przekraczać około 50% – jej nadmiar sprzyja rozwojowi pleśni i roztoczy [6]. Nie zaleca się natomiast tradycyjnych inhalacji poprzez pochylanie się nad naczyniem z gorącą wodą: ich skuteczność w przeziębieniu nie została potwierdzona, a gorąca para stwarza ryzyko oparzenia [6,7].

Jak leczyć przeziębienie, aby łatwiej przespać noc?

Leczenie przeziębienia polega przede wszystkim na łagodzeniu najbardziej dokuczliwych objawów.

• Udrożnij nos. Roztwór soli fizjologicznej pomaga nawilżyć błonę śluzową i usunąć wydzielinę. Donosowe leki zmniejszające obrzęk można stosować wyłącznie krótkotrwale i zgodnie z ulotką – zbyt długie używanie może nasilić niedrożność nosa.

• Złagodź ból i gorączkę. Leki przeciwbólowe mogą ograniczyć ból gardła, głowy i mięśni oraz obniżyć temperaturę. Lek należy dobrać do wieku i stanu zdrowia chorego, uwzględniając przeciwwskazania. Trzeba też sprawdzić skład innych preparatów na przeziębienie, aby nie przyjąć ponownie tej samej substancji czynnej.

• Zmniejsz podrażnienie gardła i kaszel. Pomocne mogą być ciepłe napoje lub pastylki nawilżające. Kaszel, któremu towarzyszą duszność, ból w klatce piersiowej lub wyraźne pogorszenie stanu chorego, zawsze wymaga konsultacji lekarskiej.

• Zastosuj lek zalecany od pierwszych oznak infekcji. Imupret^® to lek roślinny dostępny bez recepty, przeznaczony do stosowania przy pierwszych oznakach i w czasie trwania przeziębienia. Wykazuje działanie przeciwwirusowe i działa immunomodulująco: aktywizuje elementy odporności wrodzonej, między innymi wspiera aktywność fagocytów oraz komórek NK uczestniczących w zwalczaniu zakażenia [8]. Krople doustne można podawać dzieciom od 2. roku życia, młodzieży i dorosłym, natomiast tabletki drażowane są przeznaczone dla dzieci od 6. roku życia, młodzieży i dorosłych [9,10].

Jak dbać o odporność i zdrowy sen przez cały sezon infekcyjny?

Na funkcjonowanie układu odpornościowego wpływa nie tylko ilość snu, lecz także jego regularność i jakość [1,2]. Podstawą powinna być codzienna higiena snu: zasypianie i wstawanie o podobnych porach, ograniczenie wieczorem światła ekranów, kofeiny oraz obfitych posiłków, a także zapewnienie w sypialni ciszy, ciemności i komfortowej temperatury. Znaczenie mają również regularna aktywność fizyczna w ciągu dnia i korzystanie z naturalnego światła, szczególnie rano.

Takie nawyki wspierają regenerację organizmu, ale nie zapewniają pełnej ochrony przed przeziębieniem. Gdy pojawi się infekcja, warto pozwolić sobie na więcej odpoczynku w czasie choroby i nie skracać snu z powodu codziennych obowiązków. Odpowiedni wypoczynek może poprawić samopoczucie i wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego podczas infekcji.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Piśmiennictwo

[1] Besedovsky L, Lange T, Born J. Sleep and immune function. Pflugers Arch. 2012;463(1):121–137. doi:10.1007/s00424-011-1044-0 [dostęp online 11.08.2026]

[2] Prather AA, Janicki-Deverts D, Hall MH, Cohen S. Behaviorally Assessed Sleep and Susceptibility to the Common Cold. Sleep. 2015;38(9):1353–1359. doi:10.5665/sleep.4968 [dostęp online 11.08.2026]

[3] Alomari T, Al-Abdallat H, Hamamreh R, et al. Assessing the antiviral potential of melatonin: A comprehensive systematic review. Rev Med Virol. 2024;34(2):e2499. doi:10.1002/rmv.2499 [dostęp online 11.08.2026]

[4] Drake CL, Roehrs TA, Royer H, Koshorek G, Turner RB, Roth T. Effects of an experimentally induced rhinovirus cold on sleep, performance, and daytime alertness. Physiol Behav. 2000;71(1–2):75–81. doi:10.1016/S0031-9384(00)00322-X [dostęp online 11.08.2026]

[5] Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development. Safe Sleep Environment. Safe to Sleep^® [dostęp online 11.08.2026].

[6] United States Environmental Protection Agency. Use and Care of Home Humidifiers. Updated May 13, 2026 [dostęp online 11.08.2026].

[7] Singh M, Singh M, Jaiswal N, Chauhan A. Heated, humidified air for the common cold. Cochrane Database Syst Rev. 2017;8:CD001728. doi:10.1002/14651858.CD001728.pub 6 [dostęp online 11.08.2026]

[8] Bionorica SE. Materiały rejestracyjne produktów leczniczych Imupret^® i Imupret^® N

[9] Charakterystyka Produktu Leczniczego Imupret^®, tabletki drażowane

[10] Charakterystyka Produktu Leczniczego Imupret^® N, krople doustne