Dreszcze — przyczyny, dreszcze bez gorączki i sposoby radzenia sobie z nimi

---

Dreszcze to mimowolne skurcze mięśni, które pojawiają się, gdy organizm próbuje podnieść temperaturę ciała. W ten sposób wytwarza się dodatkowe ciepło – naturalny mechanizm obronny uruchamiany np. w czasie infekcji, wychłodzenia lub nagłego stresu. Dreszcze mogą pojawić się zarówno wraz z gorączką, jak i bez niej, a ich nasilenie bywa różne: od krótkotrwałego „trzęsienia” po intensywne drżenie całego ciała.

Zwykle są pierwszym sygnałem, że organizm reaguje na infekcję, zmęczenie lub nagły spadek temperatury. W większości przypadków ustępują samoistnie, zwłaszcza po odpoczynku, ogrzaniu i nawodnieniu. Jeśli jednak utrzymują się długo, powtarzają się lub towarzyszą im inne objawy, warto skonsultować się z lekarzem, aby wykluczyć poważniejsze przyczyny.

Przyczyny dreszczy — dlaczego się pojawiają?

Czym są dreszcze? To szybkie, rytmiczne skurcze mięśni, które organizm uruchamia, by podnieść temperaturę ciała i ograniczyć namnażanie patogenów. Mogą występować z gorączką (typowo w infekcjach) lub bez gorączki – zwłaszcza u dzieci i osób starszych, gdy infekcja dopiero się zaczyna.

Dreszcze pojawiają się zwykle w następujących sytuacjach:

• infekcje (wirusowe/bakteryjne): pirogeny (czyli substancje, które wywołują gorączkę, np. toksyny bakterii lub substancje białkowe produkowane przez układ odpornościowy) „przestawiają” ośrodek termoregulacji w podwzgórzu; zanim temperatura wzrośnie, pojawiają się dreszcze,

• pierwsza faza przeziębienia u dzieci i seniorów — dreszcze mogą wyprzedzać gorączkę, bo układ termoregulacji reaguje szybciej, niż rośnie temperatura,

• wychłodzenie/zimne otoczenie — dreszcze to fizjologiczny sposób wytwarzania ciepła,

• silny stres lub nagłe emocje — aktywacja układu współczulnego może wywołać drżenie mięśni,

• hipoglikemia (spadek poziomu glukozy) — brak „paliwa” dla mózgu i mięśni sprzyja dreszczom, potom, osłabieniu,

• wahania hormonalne, m.in. po porodzie (tzw. dreszcze poporodowe), rzadziej okołomenstruacyjne,

• choroby przewlekłe obniżające tolerancję na chłód — niedoczynność tarczycy, niedokrwistość/niedobór żelaza, zaburzenia krążenia,

• odwodnienie, wyczerpanie, intensywny wysiłek — rozchwiana termoregulacja sprzyja dreszczom.

Uwaga: jeśli dreszcze wracają bez jasnej przyczyny lub towarzyszą im niepokojące objawy (osłabienie, zawroty głowy, poty nocne, niezamierzona utrata masy ciała), skonsultuj się z lekarzem.

Dreszcze z gorączką w czasie przeziębienia

Dreszcze w trakcie gorączki to naturalna reakcja organizmu na infekcję. Kiedy wirusy lub bakterie przedostają się do organizmu, układ odpornościowy zaczyna wytwarzać wspomniane już substancje,  które „przestawiają” termostat w mózgu (podwzgórze) na wyższą temperaturę. Ciało dąży wtedy do ogrzania się do nowego poziomu, co objawia się właśnie dreszczami, czyli szybkim kurczeniem mięśni i wytwarzaniem ciepła.

Ten mechanizm nie jest groźny. Przeciwnie, wspiera walkę z infekcją, ponieważ wyższa temperatura hamuje namnażanie drobnoustrojów i ułatwia pracę komórek układu odpornościowego. U zdrowych dorosłych i starszych dzieci nie trzeba go od razu przerywać, jeśli gorączka nie przekracza 38-38,5°C i nie towarzyszy jej złe samopoczucie. Warto natomiast zadbać o odpoczynek, nawodnienie i lekkie ubranie, które pozwoli ciepłu się rozproszyć, gdy temperatura zacznie spadać.

Dreszcze ustępują zwykle samoistnie w momencie, gdy temperatura ciała osiągnie nowy poziom równowagi. Wtedy pojawia się uczucie gorąca i poty, co oznacza, że organizm „wyrównał” temperaturę.

Dreszcze bez gorączki

Dreszcze oraz nieprzyjemne uczucie zimna często pojawiają się bez wzrostu temperatury na samym początku przeziębienia lub grypy – szczególnie u dzieci i osób starszych. To sygnał, że organizm uruchamia odpowiedź obronną, ale gorączka jeszcze się nie rozwinęła albo pozostanie niska.

Co możesz zrobić od razu?

• Ogrzej się (warstwowe ubranie, koc, ciepły napój), nawodnij organizm.

• Zjedz lekki posiłek z węglowodanami, jeśli minęło dużo czasu od ostatniego jedzenia (profilaktyka hipoglikemii).

• Odpocznij i monitoruj temperaturę przez 24-48 godzin; obserwuj, czy dołączają objawy infekcji (katar, ból gardła, kaszel, bóle mięśni).

• Przy objawach przeziębienia rozważ bezpieczne postępowanie objawowe (nawodnienie, sen, higiena nosa zgodnie z wiekiem) oraz odpowiednie leczenie.

Dreszcze u dzieci

U dzieci dreszcze częściej niż u dorosłych pojawiają się na początku infekcji, nierzadko, zanim wystąpi gorączka. To znak, że organizm „podkręca” temperaturę, by skuteczniej walczyć z wirusami. Maluchy mają węższe drogi oddechowe i szybciej się wychładzają, dlatego reagują dreszczami łatwiej i gwałtowniej.

Co robić w domu (prosto i bezpiecznie)?

• Mierz temperaturę co 3-4 godziny przez pierwszą dobę (lub częściej, jeśli dziecko wygląda na chore).

• Ogrzej dziecko łagodnie: warstwowe ubranie/koc, ciepły napój. Unikaj przegrzewania!

• Nawadniaj małymi porcjami, ale często (woda, herbatki).

• Dbaj o odpoczynek i sen — sprzyjają szybszemu ustępowaniu dreszczy.

• Podaj odpowiedni lek przeciwgorączkowy (OTC) — wyłącznie zgodnie z masą ciała i ulotką.

• Obserwuj inne objawy: katar, kaszel, ból gardła, bóle mięśni, niechęć do picia/jedzenia.

Kiedy pilnie do pediatry:

• dreszcze z wysoką gorączką lub u niemowląt < 3 miesiąca życia,

• dziecko jest bardzo osłabione, senne, odwodnione, odmawia picia,

• ból głowy, karku, brzucha, wysypka, trudności w oddychaniu,

• drgawki gorączkowe teraz lub w wywiadzie,

• dreszcze utrzymują się/nawracają bez jasnej przyczyny.

Przy pierwszych objawach przeziębienia u dziecka pediatra lub farmaceuta może zalecić Imupret^® — lek roślinny stosowany na pierwsze objawy i w trakcie przeziębienia, który działa m.in. immunomodulująco (wspiera aktywność komórek odporności, takich jak fagocyty i NK) oraz pomaga łagodzić objawy infekcji górnych dróg oddechowych [1]. Stosuj go wyłącznie zgodnie z ulotką właściwej postaci i wiekiem dziecka.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Kiedy dreszcze mogą być objawem poważniejszych problemów zdrowotnych?

Większość przypadków dreszczy wiąże się z łagodnymi infekcjami wirusowymi, przeziębieniem lub chwilowym wychłodzeniem. Jednak czasem mogą one być objawem poważniejszego procesu chorobowego, zwłaszcza gdy pojawiają się bez gorączki, często lub bez wyraźnej przyczyny.

Niepokojące sytuacje, w których dreszcze mogą sygnalizować coś więcej.

• Infekcje bakteryjne (np. angina ropna, zapalenie płuc, odmiedniczkowe zapalenie nerek, sepsa) – dreszcze bywają gwałtowne, z towarzyszącą wysoką gorączką i złym samopoczuciem.

• Choroby układu moczowego, zwłaszcza odmiedniczkowego zapalenia nerek – dreszcze często pojawiają się wraz z bólem w dolnej części pleców lub parciem na mocz.

• Choroby układu krążenia, takie jak zaburzenia rytmu serca czy niewydolność krążenia – mogą powodować napadowe uczucie zimna i dreszcze wynikające z upośledzonego krążenia obwodowego.

• Choroby endokrynologiczne, takie jak niedoczynność tarczycy – towarzyszy im uczucie zimna, senność i sucha skóra.

• Zaburzenia metaboliczne (hipoglikemia, niedokrwistość, odwodnienie) – dreszcze pojawiają się nagle, często z osłabieniem i zawrotami głowy.

• Reakcje niepożądane na leki lub odstawienie substancji pobudzających (np. kofeiny, nikotyny).

• Stany zapalne narządów wewnętrznych (np. nerek, pęcherzyka żółciowego) – dreszcze mogą wyprzedzać inne objawy, np. ból czy gorączkę.

• Nowotwory, choroby hematologiczne – przewlekłe zimne dreszcze w nocy połączone z potami i utratą masy ciała wymagają pilnej diagnostyki.

Jeśli dreszcze utrzymują się, powtarzają lub towarzyszą im inne alarmujące objawy, nie należy ich bagatelizować. To sygnał, że organizm walczy z czymś poważniejszym niż zwykłe przeziębienie.

Kiedy należy skonsultować się z lekarzem?

Większość dreszczy mija po ogrzaniu, odpoczynku i nawodnieniu.

Zgłoś się do lekarza, jeśli:

• dreszcze utrzymują się dłużej niż 2-3 dni lub często wracają,

• towarzyszy im wysoka gorączka (> 38,5°C),

• pojawia się silny ból głowy, klatki piersiowej, brzucha albo karku,

• występują zaburzenia świadomości, senność, dezorientacja lub drgawki,

• masz nocne poty, wyraźną utratę masy ciała lub długotrwały brak apetytu.

Jeśli masz wątpliwości co do przyczyny dreszczy, skontaktuj się z lekarzem rodzinnym lub pediatrą. W razie potrzeby lekarz zleci podstawowe badania (np. morfologię, CRP, badanie moczu) i pokieruje dalszą diagnostyką.

[1]. Charakterystyka Produktu Leczniczego Imupret N i Imupret.