Przerost trzeciego migdałka u dziecka – dlaczego każda infekcja może trwać dwa razy dłużej?

---

Przerośnięty trzeci migdałek u dziecka może sprawić, że nawet błaha infekcja górnych dróg oddechowych utrzymuje się dłużej i częściej nawraca. Migdałek gardłowy, będący częścią układu odpornościowego, znajduje się w tylnej części nosogardła – w pobliżu podniebienia miękkiego i ujścia trąbek słuchowych. Gdy dochodzi do jego przerostu, powiększona tkanka może utrudniać prawidłowy przepływ powietrza przez nos oraz sprzyjać zaleganiu wydzieliny w nosogardle.

W takich warunkach naturalne mechanizmy oczyszczania dróg oddechowych działają gorzej, a drobnoustroje mogą dłużej utrzymywać się w obrębie nosa i gardła. To właśnie dlatego u niektórych dzieci infekcje trwają dłużej, pojawiają się częściej lub szybciej przechodzą w kolejne epizody przeziębienia.

Czym jest trzeci migdałek i jaka jest jego rola w układzie odpornościowym?

Migdałek gardłowy (tonsilla pharyngealis), nazywany potocznie trzecim migdałkiem, jest skupiskiem tkanki limfatycznej znajdującym się w górnej części gardła, za jamą nosową. Należy do tzw. pierścienia chłonnego gardła (pierścienia Waldeyera) – układu struktur odpornościowych, które chronią drogi oddechowe przed drobnoustrojami dostającymi się do organizmu wraz z wdychanym powietrzem [1].

Migdałek gardłowy znajduje się w sklepieniu nosogardła – nad podniebieniem miękkim i w pobliżu ujścia trąbek słuchowych. Dzięki takiej lokalizacji jako jedna z pierwszych struktur kontaktuje się z drobnoustrojami obecnymi w wdychanym powietrzu. Bierze udział w reakcjach obronnych organizmu i w lokalnej odpowiedzi immunologicznej błony śluzowej nosa oraz gardła.

U dzieci migdałek gardłowy jest szczególnie aktywny, ponieważ układ odpornościowy dopiero rozwija zdolność rozpoznawania drobnoustrojów. W tym okresie może dochodzić do jego przerostu, który najczęściej wiąże się z nawracającymi infekcjami górnych dróg oddechowych, stanem zapalnym błony śluzowej nosa lub chorobami alergicznymi.

Objawami powiększonego trzeciego migdałka mogą być przede wszystkim utrzymujący się zatkany nos, trudności w oddychaniu przez nos, oddychanie przez usta, chrapanie podczas snu, przewlekły katar oraz nawracające infekcje nosa, gardła lub ucha środkowego [2].

Przerost trzeciego migdałka – przyczyny i objawy

Przerost trzeciego migdałka u dzieci najczęściej wiąże się z częstymi infekcjami górnych dróg oddechowych. Nawracające zakażenia wirusowe lub bakteryjne nosa i gardła mogą prowadzić do zwiększonej aktywności tkanki limfatycznej w nosogardle, co sprzyja powiększeniu migdałka gardłowego. U części dzieci przerostowi mogą towarzyszyć również choroby alergiczne lub przewlekły stan zapalny błony śluzowej nosa.

Objawami, które mogą wskazywać na powiększenie trzeciego migdałka, są przede wszystkim utrzymujący się zatkany nos, trudności w oddychaniu przez nos i oddychanie przez usta, chrapanie podczas snu, przewlekły lub nawracający katar oraz częste infekcje nosa i gardła. W niektórych przypadkach mogą pojawiać się także nawracające zapalenia ucha środkowego związane z zaburzoną wentylacją ucha [3].

Jak przerost trzeciego migdałka wpływa na długość infekcji?

Powiększony migdałek gardłowy może utrudniać prawidłowy przepływ powietrza przez nosogardło oraz zaburzać naturalne mechanizmy oczyszczania dróg oddechowych. Gdy tkanka migdałka jest powiększona, łatwiej dochodzi do zalegania wydzieliny w jamie nosowej i nosogardle, co sprzyja utrzymywaniu się stanu zapalnego błony śluzowej. W takich warunkach drobnoustroje chorobotwórcze mogą łatwiej się namnażać, a infekcje górnych dróg oddechowych mogą pojawiać się częściej lub utrzymywać się dłużej.

Przerost trzeciego migdałka może również sprzyjać nawracającym zakażeniom wirusowym i bakteryjnym nosa, gardła lub ucha środkowego, ponieważ powiększona tkanka limfatyczna bywa miejscem utrzymywania się drobnoustrojów oraz przewlekłego stanu zapalnego [3].

Jak diagnozować przerost trzeciego migdałka?

Rozpoznanie przerostu trzeciego migdałka opiera się przede wszystkim na ocenie objawów zgłaszanych przez pacjenta lub jego opiekunów oraz na badaniu laryngologicznym. Laryngolog bierze pod uwagę m.in. trudności w oddychaniu przez nos, chrapanie, przewlekły katar czy nawracające infekcje górnych dróg oddechowych. Na podstawie tych informacji może podejrzewać powiększenie migdałka gardłowego i zlecić dalszą diagnostykę.

W ocenie przerostu trzeciego migdałka wykorzystuje się najczęściej:

• wywiad lekarski dotyczący objawów i częstości infekcji,

• badanie fizykalne obejmujące ocenę nosa, gardła i oddychania przez nos,

• endoskopię nosa lub nosogardła, która pozwala bezpośrednio ocenić wielkość migdałka gardłowego i stopień zwężenia nosogardła.

Badanie endoskopowe jest obecnie jedną z najczęściej stosowanych metod oceny trzeciego migdałka, ponieważ umożliwia dokładne obejrzenie nosogardła i ocenę stopnia przerostu tkanki limfatycznej [3].

Jak leczyć przerost trzeciego migdałka?

Postępowanie w przypadku trzeciego migdałka zależy od stopnia przerostu, nasilenia objawów oraz wpływu powiększonej tkanki na drożność nosa i częstość infekcji.

W wielu przypadkach stosuje się leczenie zachowawcze, które ma na celu ograniczenie stanu zapalnego w obrębie nosa i nosogardła oraz zmniejszenie dolegliwości towarzyszących infekcjom górnych dróg oddechowych. Może ono obejmować m.in. leczenie objawowe infekcji, odpowiednią higienę nosa oraz postępowanie zalecone przez lekarza w przypadku współistniejących chorób, takich jak alergiczny nieżyt nosa.

Jeżeli przerost migdałka gardłowego powoduje wyraźne utrudnienie oddychania przez nos, nawracające zapalenia ucha środkowego, przewlekłe problemy z drożnością nosa lub częste infekcje górnych dróg oddechowych, lekarz może rozważyć leczenie operacyjne, czyli usunięcie trzeciego migdałka (adenotomię). Decyzja o zabiegu podejmowana jest indywidualnie, po ocenie objawów oraz wyników badań laryngologicznych [3].

Jakie są konsekwencje nieleczonego przerostu trzeciego migdałka?

Nieleczony przerost trzeciego migdałka może prowadzić do utrudnionego oddychania przez nos, ponieważ powiększona tkanka limfatyczna częściowo blokuje nosogardło i zaburza prawidłowy przepływ powietrza. Taka niedrożność sprzyja oddychaniu przez usta, chrapaniu oraz częstszym infekcjom górnych dróg oddechowych.

Powiększony migdałek może również zaburzać funkcjonowanie trąbki słuchowej, co zwiększa ryzyko nawracających zapaleń ucha środkowego i pogorszenia słuchu. Długotrwałe problemy ze słuchem oraz przewlekła niedrożność nosa mogą z kolei wpływać na rozwój mowy i artykulacji u dzieci [4].

Jak zapobiegać przerostowi trzeciego migdałka?

Nie zawsze można całkowicie zapobiec przerostowi trzeciego migdałka, ponieważ jego powiększenie jest często związane z naturalną aktywnością układu odpornościowego u dzieci. W wielu przypadkach można jednak ograniczyć czynniki sprzyjające przewlekłemu stanowi zapalnemu w obrębie nosa i nosogardła, który może prowadzić do powiększenia tkanki limfatycznej.

Do działań, które mogą zmniejszać ryzyko przerostu migdałka gardłowego, należą przede wszystkim:

• ograniczanie ekspozycji na infekcje górnych dróg oddechowych, np. poprzez unikanie kontaktu z osobami chorymi oraz wyleczenie kazdej infekcji ostrej, w tym przeziębień poprzez stosowanie lekow roslinnych np. leku Imupret,

• dbanie o higienę nosa i rąk, co pomaga zmniejszyć ryzyko zakażeń wirusowych i bakteryjnych,

• leczenie alergicznego nieżytu nosa, który może sprzyjać przewlekłemu stanowi zapalnemu błony śluzowej,

• utrzymywanie odpowiedniej wilgotności powietrza w pomieszczeniach, co wspiera prawidłowe funkcjonowanie błony śluzowej dróg oddechowych.

Jeżeli u dziecka często pojawiają się infekcje górnych dróg oddechowych lub objawy wskazujące na przerost trzeciego migdałka, warto skonsultować się z lekarzem, który oceni stan nosogardła i zaproponuje odpowiednie postępowanie.

Piśmiennictwo:

[1] Zagór M., Czarnecka P., Janoska-Jaździk M., Zapalenie gardła i migdałków, Medycyna Praktyczna (mp.pl) [dostęp online 17.03.2026]

[2] Fokkens W.J. i wsp., European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020 (EPOS 2020), Rhinology Supplement, 2020 [dostęp online 17.03.2026]

[3] Skotnicka B., Przerost migdałków u dzieci, Medycyna Praktyczna (mp.pl) [dostęp online 17.03.2026]

[4] Adenoid hypertrophy—diagnosis and treatment: the new S2k guideline, GMS Current Topics in Otorhinolaryngology, 2023 [dostęp online 17.03.2026]